دکتر منصور خسروی
گروه تولیدی بازرگانی شرکت ماهور دانش اسپادان
انتخاب جوجه : انتخاب جوجه یکی از مهمترین عوامل موفقیت در یک دوره پرورشی است .اگر چه شرایط پرورش در محیط های مختلف متفاوت است .اما انتظاراتی که از جوجه و عملکرد آن وجود دارد نیز متفاوت می باشد. بنابراین بایستی جوجه ای انتخاب گردد که شرایط مناسب برای پرورش را با توجه به شرایط اقلیمی داشته باشد.پرورش طیور وابستگی به عوامل متعدد مدیریتی دارد، و هر پرورش دهنده بدنبال طی نمودن دوران آرام ، بی دردسر و موفقیت آمیز است، که متاسفانه در بسیاری ازموارد مورد دقت کافی قرار نمی گیرد. البته در شرایط موجود این انتخاب بسیار دشوار است زیرا در اغلب موارد پرورش دهنده خود تصمیم گیر نبوده و دفاتر مرغداری یا اصطلاحا دلال جوجه این کار خطیر را بدون در نظر داشتن شرایط متفاوت اقلیمی انجام می دهد.
جالب است بدانید قیمت جوجه در این انتخاب چشمگیرتراست ،و پرورش دهنده تنها با در نظر گرفتن این عامل به سفارش جوجه می پردازد.تصور نمایید اگر جوجه ای با معیارهای مناسب انتخاب نگردد ، زمان ، سرمایه و زحمت پرورش دهنده را به هدر خواهد داد. در برخی موارد هم با پایین آمدن قیمیت جوجه و یا افزایش قیمت مرغ ، پرورش دهنده اصرار در شروع سریع تر دوره پرورش دارد و فرصت کافی جهت انتخاب درست را از دست می دهد.
در بسیاری از مواقع نیز پرورش دهنده تنها یک راه را برای تهیه جوجه در نظر می گیرد و از انتخاب راه های جدید واهمه دارد و همین عامل نیز مانع دست یابی به جوجه با کیفیت می گردد.البته در اغلب موارد انتخاب جوجه خوب نیازمند پرداخت هزینه بیشتر است اما این هزینه ابتدایی ،بسیاری از مشکلات پرورشی را کاهش خواهد داد.
انتخاب جوجه یک اصل اساسی در پرورش است که لازم است مرغدار به خوبی آن را بشناسد و همواره با هدف مشخص به این انتخاب بپردازد .توجه داشته باشیم که یک جوجه نامناسب ، زمان ، سرمایه و زحمت پرورش دهنده را به هدر می دهد.جالب توجه آن است که هزینه تمام شده پرورش با جوجه های بی کیفیت نیز بالاتر خواهد رفت.همچنین نیروی انسانی را خسته و فرسوده می سازد.
گله هایی که از ابتدا در کیفیت جوجه دچار مشکل هستند سرانجام خوبی در انتظار نخواهند داشت و از لحاظ اقتصادی مرغدار را دچار مشکل می سازند. پس با این فرض که هر پرورش دهنده ای بدنبال انتخاب درست جوجه است تا شروع و پایان خوبی از لحاظ پرورش داشته باشد ، لازم است راه های شناخت و انتخاب جوجه خوب را بداند.
پس سوال این است که چگونه و با چه معیاری به انتخاب جوجه بپردازیم ؟
اگر پرورش دهنده از وضعیت گله مرغ مادر و به دنبال آن کارخانه جوجه کشی مطلع باشد ، تا حد زیادی انتخاب جوجه مشکل نخواهد بود. البته موجود زنده ممکن است درهر ساعت و یا زمانی دچار مشکل و بیماری گردد و یا شرایط هچ تخم مرغ در کارخانه جوجه کشی و ماشین های ستر و هچر متفاوت باشد، اما تجربه ثابت نموده است .مدیران موفق گله های مرغ مادر همواره در جهت تولید خوب و تخم مرغ های با کیفیت می کوشند.اگر از مرغداران با تجربه بپرسید که چند مزرعه مرغ مادر خوشنام را که با کیفیت و سلامت بالایی کار می کنند نام ببرید . به طور یقین به اطلاعات خوبی دست خواهید یافت. چرا که پرورش دهندگان مزارع مرغ مادر همواره با رعایت اصول امنیت زیستی و بیوسکوریتی سعی در حفظ سلامت گله تا پایان دوره پرورش دارند و ماندگاری آنها در صنعت یک اصل مهم و اساسی به شمار می رود. جالب است بدانید که مدیران مزارع مرغ مادر و یا مسئولان فنی و مشاوران آنها اجازه بازدید از مزرعه را به آسانی صادر نمی کنند و شرایط بازدید از مزرعه آنها در مواقع لزوم با رعایت کامل مسائل امنیت زیستی رخ می دهد. پس یک راه اصلی انتخاب جوجه خوب ، شناخت گله مرغ مادر و دانستن تاریخچه بهداشتی و تولیدی آن است.
مرحله بعدی در کارخانه جوجه کشی صورت می گیرد . اگر درکارخانه جوجه کشی رعایت مسائل بهداشتی با همان حساسیت مزارع مرغ مادر صورت نگیرد . زحمت پرورش دهنده مزرعه مرغ مادر به هدر خواهد رفت. زنجیره تولید کاملا به هم پیوسته است و هر کجا دچار مشکلی گردد ، تمام زنجیره دچار آسیب خواهد شد. اگر تخم مرغ نطفه داردر ستر ( با ماندگاری تخم مرغ نطفه دار 18 روز ) و هچر ( مدت ماندگاری 3 روز و مرحله پایانی ) دچار آلودگی گردد . جوجه های متولد شده دچار آلودگی خواهند شد و یا با مشکلاتی از قبیل عفونت کیسه زرده یا حتی عارضه آسپرژیلوس روبرو می گردیم.
اما بدست آوردن این اطلاعات کار آسانی نیست و در اغلب موارد تنها راه انتخاب جوجه یکروزه ،همان تاکید بر خصوصیات جوجه و شناختن شکل و شمایل جوجه یکروزه است. حتی شناخت جوجه یکروزه می تواند شرایط حمل و نقل جوجه را نیز مشخص نماید.زیرا حمل و نقل نیز در سلامت جوجه یکروزه بسیار موثر است.در فصول مختلف سال و مسافت طی شده توسط ماشین حمل تاثیرات متفاوت است.اکثر کارخانجات جوجه کشی بدلیل شرایط آب و هوایی در شمال کشور احداث شده اند و مسافت طی شده از کارخانه تا مزرعه پرورش مرغ گوشتی می تواند بر کیفیت و سلامت جوجه یکروزه تاثیر گذار باشد. برخی پرورش دهندگان حساسیت ویژه ای نسبت به حمل و نقل جوجه دارند بطور مثال به رانندگان توصیه می کنند هنگام استراحت در مکان مناسبی ماشین را متوقف نمایند و از قرار گرفتن ماشین حمل جوجه یکروزه در کنار خودروهای حمل مرغ پایان دوره (اصطلاحا ماشین کشتارگاه) حتی در صورت خالی بودن خودداری نمایند. چرا که ماشین های حمل مرغ یا کود می توانند عامل انتقال آلودگی باشند و در صورت قرار گرفتن ماشین حمل جوجه یکروزه در کنار این خودروها ، شرایط خوبی برای جوجه از ابتدای تولد رقم نخواهد خورد.
سوال اصلی :چگونه یک جوجه خوب را انتخاب کنیم؟
- وزن بسیاری از مرغداران با تجربه می دانند که مساله ابتدایی در ارزیابی کیفی جوجه یکروزه وزن است.در شرایط مساوی و پس از تفکیک جوجه های درجه یک و دو در کارخانه جوجه کشی ،جوجه هایی که وزن بیشتری دارند مطلوب تر هستند.این جوجه ها ازرشد سریع تری برخوردار هستند و نسبت به عوامل محیطی و شرایط مدیریتی جواب بهتری می دهند.البته میانگین وزن مورد نظر است،که این کار با توزین گروهی یا انفرادی تعدادی از جوجه ها بدست می آید.در توزین گروهی یک جعبه حاوی جوجه ، وزن شده و سپس جوجه ها را بدقت شمرده و تخلیه می کنیم. سپس کارتن خالی را توزین و از وزن مجموع جوجه و جعبه کم می کنیم.ماحصل آن بر تعداد جوجه تقسیم و میانگین آن را بدست می اوریم.البته بهتر است چند کارتن و یا بهتر بگوییم 5-2 درصد گله مورد وزن کشی اولیه قرار گیرد.البته می توان وزن کشی انفرادی جوجه ها را نیز انجام داد که این کاربایستی توسط ترازوی دقیق ترصورت گیرد ، و در نهایت میانگین وزن جوجه بدست اید. البته پراکندگی وزن گله نیز بسیار حائز اهمیت است. حالات متفاوتی از پراکندگی میتواند به میانگین یکسانی ختم شود، در حالی که در ارزیابی به هیچ عنوان نمی توان آنها را دارای کیفیت یکسانی دانست . هر چه درصد پراکندگی وزن جوجه ها از میانگین کم تر باشد ، یکنواختی آنها بیشتر است.
راه ساده برای محاسبه درصد پراکندگی وزن جوجه ها ، تفاوت وزن سنگین ترین و سبک ترین جوجه توزین شده است که با استفاده از یک ضریب ثابت صورت می گیرد.
اگر تعداد جوجه وزن کشی شده بیش از 150 عدد باشد ضریب ثابت برابر 03/5 و زمانی که این تعداد بین 150-100 قطعه باشد، 02/5 خواهد بود که بصورت فرمول زیر محاسبه می گردد.
درصد پراکندگی = وزن سبک ترین جوجه – وزن سنگین ترین جوجه/ ضریب ثابت*میانگین وزن
در وزن کشی یک روزگی ،پراکندگی 8-9 درصد مورد انتظار است. اگر مقدار بیش از این حالت باشد .نشان گر تفاوت زیاد بین جوجه ها است و این تفاوت تا پایان دوره نیز در یکنواختی وزن موثر است.
وزن جوجه متاثر از وزن تخم مرغ است. به گونه ای که معمولا 68 درصد (76-62) درصد وزن اولیه آ« است. بنابر این در ابتدای دوره تولید در مزارع مرغ مادر ، به علت کوچک بودن تخم مرغ های اولیه ، جوجه های حاصل نیز سبک تر خواهند بود. بطور معمول تخم مرغ هایی که محصول روزهای ابتدایی شروع تولید هستند به جوجه کشی ارسال نمی شوند.در برخی جوجه کشی ها تخم مرغ های کمتر از 50 گرم دریافت نمی گردند. البته حداکثر وزن تحویل گیری نیز 70 گرم در نظر گرفته می شود.
جوجه های جوان حاصل از مادران جوان را جونیور می نامند و دارای وزنی در حدود 34 گرم است ، که البته جوجه مطلوبی نخواهد بود. این جوجه ها در بازار نیز قیمت ارزان تری نسبت به جوجه های دیگر دارند.
جوجه با میانگین وزن 40 گرم با پراکندگی 9-8 درصد جهت پرورش مناسب است .البته بالاترین میانگین وزن متداول جوجه یکروزه 45 گرم در نظر گرفته می شود. در مورد سن گله های مادر و تاثیر آن بر اندازه تخم مرغ و در نتیجه وزن جوجه یکروزه صحبت نمودیم. اما عامل موثر دیگری همچون تغذیه نیز موثر است. اغلب مزارع مرغ مادر دارای مشاوران تغذیه ای هستند در صورتیکه جیره گله های مرغ مادر از نظر انرژی ،اسید های امینه و اسید لینولئیک در محرومیت یا حد تعادل نباشد.جوجه هایی با وزن کم تولید می شوند.
- توانایی ذاتی : اصولا جوجه ای خوب و باکیفیت گفته می شود که علاوه بر دارا بودن وزن مناسب، دارای پتانسیل یک عملکرد مطلوب باشد. این خصوصیت ذاتی یا توانایی شامل یک پاسخ مناسب به توصیه های مدیریتی است. البته این توانایی ذاتی نیز شامل ویژگی هایی است که در ادامه به آن اشاره می کنیم.